Υποχρεώσεις Οικονομικής Αποκάλυψης σε Υποθέσεις Οικογενειακού Δικαίου (Κύπρος)

Σε υποθέσεις οικογενειακού δικαίου στην Κύπρο — ειδικά όταν εμπλέκονται διαφορές περιουσίας, διεκδικήσεις συμμετοχής σε αύξηση περιουσίας και χρηματοοικονομικές απαιτήσεις — η ολοκληρωμένη και ειλικρινής αποκάλυψη όλων των οικονομικών στοιχείων αποτελεί ουσιαστική νομική υποχρέωση. Δεν είναι απλώς τυπική, αλλά κεντρική για την ορθή αποτίμηση οικονομικών ζητημάτων και τη διαμόρφωση δικαστικών αποφάσεων.
Ακολουθεί συνοπτική αλλά εμπεριστατωμένη επισκόπηση των υποχρεώσεων, της νομικής βάσης και των πρακτικών συνεπειών που αφορούν τη χρηματοοικονομική αποκάλυψη (financial disclosure) σε τέτοιες υποθέσεις.

Τι συνεπάγεται η χρηματοοικονομική αποκάλυψη
Ο όρος financial disclosure αφορά την υποχρέωση κάθε διαδίκου σε οικογενειακή υπόθεση να παρουσιάσει στο Δικαστήριο και στην άλλη πλευρά πλήρη και ακριβή εικόνα της οικονομικής του κατάστασης.
Αυτή περιλαμβάνει:
περιουσιακά στοιχεία (ακίνητα, κινητά, επενδύσεις, συμμετοχές),
τραπεζικούς λογαριασμούς, μετρητά και επενδυτικά προϊόντα,
εισοδήματα από μισθούς, επιχειρήσεις ή άλλες πηγές,
υποχρεώσεις, χρέη και δάνεια,
μεταβιβάσεις ή μεταφορές περιουσιακών στοιχείων πριν ή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.
Αυτά τα στοιχεία καθίστανται απολύτως αναγκαία για την εκτίμηση:
της συμμετοχής του κάθε διαδίκου στην αύξηση περιουσίας,
του υπολογισμού των αξιώσεων ή των υποχρεώσεων (π.χ. συμμετοχή σε αύξηση περιουσίας βάσει νόμου 232/1991),
αλλά και κάθε άλλης οικονομικής διεκδίκησης που απορρέει από τη λύση ή διάσταση του γάμου.

Νομική βάση στην Κύπρο
Η κύρια νομική πρόνοια που ρυθμίζει την υποχρέωση χρηματοοικονομικής αποκάλυψης στις περιουσιακές διαφορές είναι η διάταξη 14Α του Περί Ρυθμίσεως των Περιουσιακών Σχέσεων των Συζύγων Νόμου 232/1991.
Σύμφωνα με αυτή:
Το Δικαστήριο μπορεί να εκδώσει διάταγμα με το οποίο ο εναγόμενος υποχρεούται, μέσα σε καθορισμένο χρονικό διάστημα, να υποβάλει ενόρκως πλήρη και σαφή δήλωση περιουσιακών στοιχείων για την περιουσία στην οποία είχε οποιοδήποτε άμεσο ή έμμεσο συμφέρον κατά την ημερομηνία διακοπής της συμβίωσης ή κατά άλλη σχετική ημερομηνία που ορίζει το Δικαστήριο.
Αν η περιουσία που είχε ο διάδικος κατά την ορισθείσα ημερομηνία έχει απολεσθεί ή μεταβιβαστεί μέχρι την εκδίκαση, ο ίδιος υποχρεούται να δώσει πλήρεις, συγκεκριμένες και πειστικές αποδείξεις αυτών των πράξεων μέσω συμπληρωματικών ενόρκων δηλώσεων.
Το Δικαστήριο έχει επίσης την εξουσία, εφόσον κρίνει αναγκαίο, να διατάξει συγκεκριμένες οδηγίες προς τραπεζικά ή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, έτσι ώστε να συλλέξει αποδείξεις για το πώς διακινήθηκε ή μεταφέρθηκε περιουσία κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου.
Αυτές οι διατάξεις λειτουργούν ως κεντρικός νομικός μηχανισμός για να διασφαλιστεί η πλήρης αποκάλυψη των οικονομικών στοιχείων των διαδίκων σε σχέσεις διαζυγίου, διάστασης ή άλλων οριακών σημείων οικογενειακών διαφορών.

Πρακτική λειτουργία της χρηματοοικονομικής αποκάλυψης
Ένορκες δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων
Το Δικαστήριο μπορεί να διατάξει την υποβολή ένορκης δήλωσης των περιουσιακών στοιχείων.
Αυτή η δήλωση πρέπει να περιγράφει πλήρως και χωρίς παραλείψεις:
την ακίνητη και κινητή περιουσία,
τα μετρητά και επενδύσεις,
τις τρέχουσες και ενδεχόμενες μελλοντικές υποχρεώσεις,
κάθε άμεσο ή έμμεσο συμφέρον που είχε ο διάδικος στην περιουσία που εξετάζεται.
Η ένορκη απαίτηση εξασφαλίζει ότι οι πληροφορίες που δίνονται δεσμεύονται νομικά, με συνέπεια την πλήρη και υπεύθυνη αποκάλυψη.

Τι συμβαίνει αν αποκρύπτονται πληροφορίες
Η νομοθεσία προβλέπει αυστηρές συνέπειες για ψευδείς, ανακριβείς ή ελλιπείς πληροφορίες στην οικονομική αποκάλυψη:
Το άτομο που παρέχει τέτοιες πληροφορίες είναι ένοχο ποινικού αδικήματος, με ποινές που μπορεί να περιλαμβάνουν φυλάκιση ή πρόστιμο.
Αν κάποιος αρνείται, παραλείψει ή καθυστερήσει να συμμορφωθεί με το διάταγμα αποκάλυψης, το Δικαστήριο μπορεί να κηρύξει καταφρόνηση της διαδικασίας ή να αναστείλει περαιτέρω διαδικασία μέχρις ότου η αποκάλυψη ολοκληρωθεί.
Η μη συμμόρφωση, επομένως, δεν αντιμετωπίζεται ως απλή διαδικαστική παρατυπία, αλλά ως σοβαρή παράβαση με ουσιαστικές συνέπειες.

Γιατί είναι κρίσιμη η χρηματοοικονομική αποκάλυψη
Η αποκάλυψη των οικονομικών στοιχείων δεν εξυπηρετεί μόνο τεχνικούς ή διαδικαστικούς σκοπούς. Είναι ουσιώδης στη δικαστική εκτίμηση των οικονομικών σχέσεων των συζύγων, καθώς:
διαμορφώνει την αίσθηση του ενεργητικού και παθητικού,
επιτρέπει τη δίκαιη αξιολόγηση αξιώσεων χρηματοοικονομικής συμμετοχής,
δημιουργεί πλήρη εικόνα για την εφαρμογή των διατάξεων συμμετοχής σε περιουσία,
και διασφαλίζει ότι οποιαδήποτε απόφαση βασίζεται σε πλήρη και αξιόπιστα στοιχεία.
Σε περιπτώσεις όπου μια από τις πλευρές έχει υψηλά εισοδήματα, επιχειρηματικές δραστηριότητες ή σύνθετες επενδύσεις, η έλλειψη πλήρους χρηματοοικονομικής αποκάλυψης καθιστά τις αποφάσεις αναποτελεσματικές ή ατελείς.
Οι οικονομικές διαφορές οικογενειακού δικαίου απαιτούν προσεκτικό νομικό χειρισμό. Η έγκαιρη συμβουλή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το αποτέλεσμα.
Σε υποθέσεις όπου περιουσιακά στοιχεία, επιχειρήσεις, εισοδήματα, ή αυξημένες οικονομικές διεκδικήσεις βρίσκονται στο επίκεντρο, η ολοκληρωμένη χρηματοοικονομική αποκάλυψη και η νομική στρατηγική από την αρχή είναι καθοριστικής σημασίας για τη διαμόρφωση μιας δίκαιης και βιώσιμης απόφασης στα κυπριακά δικαστήρια.