Αποκλειστική Χρήση Οικογενειακής Στέγης: Οδηγός για το Διαζύγιο & τη Διακοπή Συμβίωσης

Η διακοπή της έγγαμης συμβίωσης και η πορεία προς το διαζύγιο αποτελούν διαδικασίες που συχνά συνοδεύονται από έντονες προκλήσεις, με κυριότερη τη ρύθμιση της διαμονής των συζύγων. Σύμφωνα με το άρθρο 17(1) του Περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Νόμου του 1990 (όπως αυτός τροποποιήθηκε το 2023), παρέχεται η νομική δυνατότητα σε έναν εκ των συζύγων να αιτηθεί δικαστικώς την αποκλειστική χρήση της οικογενειακής στέγης. Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην προστασία των μελών της οικογένειας κατά την κρίσιμη μεταβατική περίοδο της διάστασης ή της λύσης του γάμου. Η παραχώρηση της χρήσης δεν εξαρτάται από το ποιος είναι ο ιδιοκτήτης του ακινήτου, αλλά κρίνεται με γνώμονα την επιείκεια, τις ειδικές συνθήκες των συζύγων και, πρωτίστως, το βέλτιστο συμφέρον των ανήλικων παιδιών. Ο νόμος ορίζει επί λέξει: «Σε περίπτωση διακοπής της συμβίωσης ή σε περίπτωση που δίνεται γνωστοποίηση στον Επίσκοπο ή στον αρμόδιο θρησκευτικό ηγέτη σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 3 και 10, αντίστοιχα, του περί Απόπειρας Συνδιαλλαγής και Πνευματικής Λύσης του Γάμου Νόμου ή σε περίπτωση που καταχωρείται αγωγή διαζυγίου, το Οικογενειακό Δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτηση ενός από τους συζύγους, εφόσον το επιβάλλουν λόγοι επιείκειας και ενόψει των ειδικών συνθηκών του καθενός από τους συζύγους και του συμφέροντος των παιδιών...» Πότε και για ποιους Λόγους υποβάλλεται η Αίτηση; • Πότε; Αίτηση για παραχώρηση χρήσης οικογενειακής στέγης καταχωρείται από τη στιγμή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης ή από τη στιγμή που έχει αποσταλεί γνωστοποίηση για διαζύγιο στη Μητρόπολη είτε αφότου έχει καταχωρηθεί αίτηση διαζυγίου. • Λόγοι: Επιείκεια ή ειδικές συνθήκες των συζύγων ή το συμφέρον των παιδιών. Το Δικαστήριο έχει τη δικαιοδοσία: «να παραχωρήσει στον ένα σύζυγο την αποκλειστική χρήση ολόκληρου ή τμήματος του ακινήτου που χρησιμεύει ως κύρια διαμονή των ιδίων (οικογενειακή στέγη), ανεξάρτητα από το ποιος από αυτούς είναι κύριος ή έχει απέναντι στον κύριο το δικαίωμα της χρήσης του. Η απόφαση του Οικογενειακού Δικαστηρίου υπόκειται σε αναθεώρηση, όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις. Αν το δικαίωμα χρήσης της οικογενειακής στέγης πηγάζει από σχέση εργασίας ανάμεσα στον έναν από τους συζύγους και έναν τρίτο, η παραχώρηση της χρήσης της στον άλλο σύζυγο από το Οικογενειακό Δικαστήριο, σύμφωνα με τους όρους της προηγούμενης παραγράφου, μπορεί να γίνει, μόνο εφόσον συναινεί σ’ αυτό και ο τρίτος». Τι σημαίνει «Οικογενειακή Στέγη»; Ως οικογενειακή στέγη ορίζεται το ακίνητο που χρησιμεύει για κύρια διαμονή των συζύγων, δηλαδή τον πραγματικό χώρο όπου οι σύζυγοι ζουν από κοινού κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. Μπορεί να είναι οικία, διαμέρισμα, αγρόκτημα, λυόμενο σπίτι αλλά όχι εξοχικό όπου οι σύζυγοι παραθερίζουν ευκαιριακά. Είναι ο χώρος όπου κατά τη διάρκεια του γάμου κατοικούν οι σύζυγοι και τα παιδιά τους σε εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους που πηγάζουν από τον γάμο. Κριτήρια & Απαραίτητες Πληροφορίες για την Αίτηση Το διάταγμα αποκλεισμού αποτελεί το έσχατο μέτρο για την αντιμετώπιση αφόρητων καταστάσεων και δεν παραχωρείται ως διαδικασία ρουτίνας. Όπως ορίζει η πάγια νομολογία: • «το διάταγμα αποκλεισμού δεν παρέχεται ως εφαλτήριο ρουτίνας στην πορεία προς το διαζύγιο ούτε στη βάση ότι ο γάμος έχει καταρρεύσει και ότι υπάρχει κλίμα έντασης στο συζυγικό σπίτι». • «θα πρέπει να αποδειχθούν εντονότερες εντάσεις από ό,τι συνήθως αναμένεται να βιώσει μια οικογένεια στη διαδρομή από τη διακοπή της συμβίωσης προς το διαζύγιο». • «Το διάταγμα αποκλεισμού αποτελεί το έσχατο μέτρο για την αντιμετώπιση αφόρητων καταστάσεων». Για να εγκριθεί η σχετική αίτηση, απαιτείται να περιλαμβάνονται τα εξής στοιχεία: • Νομικό ορόσημο: Να υπάρχει διάσταση των διαδίκων ή να έχει αποσταλεί γνωστοποίηση στη Μητρόπολη ή να έχει καταχωρηθεί αίτηση διαζυγίου. • Απόδειξη υπαιτιότητας: Εκείνος ο οποίος ζητά τη θεραπεία, θα πρέπει να αποδείξει την υπαιτιότητα του άλλου. • Συμπεριφορά Εναγομένου: Η συμπεριφορά του να δικαιολογεί την έκδοση του διατάγματος (π.χ. βίαιη, επικίνδυνη συμπεριφορά, φόβος, ταλαιπωρία, εγκατάλειψη και επιστροφή σε ακατάλληλες ώρες). • Ψυχική υγεία ανηλίκων: Να διαφυλαχθεί η ψυχική υγεία των παιδιών από την απομάκρυνση του συζύγου και να μην απομακρυνθούν από την οικία λόγω γειτνίασης με σχολεία, φροντιστήρια, φίλους. • Οικονομική κατάσταση συζύγων: Να καταφανεί η δυσκολία μετακόμισης του αιτούντος (π.χ. χαμηλά εισοδήματα, προβλήματα υγείας) και αντίστοιχα τα υψηλά εισοδήματα του εναγόμενου που τον καθιστούν ικανό να διαμείνει αλλού ή η ύπαρξη άλλου διαθέσιμου μέρους διαμονής. • Περιουσιακά δεδομένα: Να αναφερθεί αν ένας διάδικος έχει ιδιόκτητη οικία την οποία ενοικιάζει, ενώ ο ίδιος διαμένει σε ενοικιαζόμενο. Σημείωση: Είναι δυνατόν με τη νέα τροποποίηση του νόμου να ζητηθεί Έκθεση από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, ώστε το Δικαστήριο να έχει ενώπιόν του όλα τα δεδομένα για να αποφασίσει για το συμφέρον των παιδιών. Χρονική Διάρκεια και η Τροποποίηση του 2023 Μετά την τροποποίηση του Νόμου το 2023, προστέθηκε στο άρθρο 17(1) η πιο κάτω ρητή επιφύλαξη: «Νοείται ότι, τα Οικογενειακά Δικαστήρια δύνανται, εφόσον το επιβάλλουν λόγοι επιείκειας και ενόψει των ειδικών συνθηκών του καθενός από τους συζύγους και του συμφέροντος των παιδιών, να παρατείνουν την παραχώρηση σε σύζυγο της αποκλειστικής χρήσης ολόκληρης ή τμήματος της οικογενειακής στέγης ακόμη και μετά από τη λύση του γάμου, για χρονική περίοδο η οποία δεν υπερβαίνει τα δύο (2) έτη από τη λύση του γάμου». Σύμφωνα, λοιπόν, με το άρθρο 17(1) του Νόμου, τα Οικογενειακά Δικαστήρια δύνανται να παρατείνουν την παραχώρηση σε σύζυγο της αποκλειστικής χρήσης ολόκληρου ή τμήματος της οικογενειακής στέγης ακόμη και μετά τη λύση του γάμου για περίοδο μη υπερβαίνουσα τα δύο έτη από τη λύση του γάμου. Ανακεφαλαίωση Συνοψίζοντας, η παραχώρηση της οικογενειακής στέγης (δηλαδή της κύριας και μόνιμης διαμονής του ζευγαριού) αποτελεί ένα έσχατο δικαστικό μέτρο για την αντιμετώπιση αφόρητων καταστάσεων και δεν παραχωρείται ως διαδικασία ρουτίνας. Για να εγκριθεί η σχετική αίτηση, απαιτούνται συγκεκριμένα δεδομένα: • Χρονικό ορόσημο: Μετά τη διακοπή της συμβίωσης, την αποστολή γνωστοποίησης στη Μητρόπολη ή την καταχώρηση διαζυγίου. • Κριτήρια αξιολόγησης: Ύπαρξη ακραίας συμπεριφοράς, οικονομική κατάσταση, δυνατότητα μετακόμισης και ανάγκη διαφύλαξης της ψυχικής υγείας και καθημερινότητας των παιδιών. • Χρονική διάρκεια: Δυνατότητα παράτασης της αποκλειστικής χρήσης ακόμη και μετά τη λύση του γάμου, για μέγιστο χρονικό διάστημα έως δύο (2) ετών.